Biashara, Uwekezaji si washindani ni washirika katika safari ya kujenga ustawi wa kifedha

Na Mwandishi Wetu

Katika siku za hivi karibuni, kumekuwa na mijadala mbalimbali, hususan katika mitandao ya kijamii, kuhusu Biashara na Uwekezaji. Hoja inayojitokeza mara kwa mara ni rahisi lakini muhimu: “Kama nina fedha, kwa nini niwekeze badala ya kuzitumia kufanya biashara?”

Kwa mujibu wa Mkuu wa Mawasiliano  na Uhusiano wa UTT AMIS, Rahim Mwanga kwa mtazamo wa kwanza, swali hili linaweza kufanya biashara na uwekezaji kuonekana kama vitu viwili vinavyoshindana, lakini ukweli ni kwamba biashara na uwekezaji si wapinzani bali vyote ni nyenzo zinazoweza kutumika katika kujenga ustawi wa kifedha, ingawa vinafanya kazi kwa namna tofauti.

Swali sahihi kwa hiyo si lazima liwe, “biashara au uwekezaji, kipi ni bora?” Bali linaweza kuwa: “Ni kwa namna gani ninaweza kutumia biashara na uwekezaji kufikia malengo yangu ya kifedha?”

Kwanza, tuelewe biashara ni nini

Mwanga anaeleza kwamba Biashara ni shughuli ya kutoa bidhaa au huduma kwa lengo la kupata mapato na hatimaye faida. Inaweza kuwa duka, kilimo, usafirishaji, mgahawa, kampuni ya huduma, biashara ya mtandaoni au shughuli nyingine halali ya kiuchumi.

Biashara inaweza kutoa faida nzuri, kutengeneza ajira na kumwezesha mtu kujenga mali. Lakini biashara inahitaji zaidi ya kuwa na fedha. Inahitaji wazo linalotekelezeka, maarifa, muda, soko, wateja, usimamizi wa gharama, nidhamu na uwezo wa kukabiliana na ushindani na hatari.

Hii ndiyo sababu kuwa na Shilingi milioni 10 hakumaanishi moja kwa moja kuwa mtu yuko tayari kufanya biashara ya Shilingi milioni 10. Unaweza kuwa na mtaji, lakini kama huna uelewa wa biashara unayotaka kufanya, soko lake, gharama zake na namna ya kuisimamia, mtaji huo unaweza kuwa katika hatari. “Fedha ni sehemu ya biashara, lakini fedha peke yake hazitoshi kujenga biashara yenye mafanikio.”

Uwekezaji  ni nini?

Uwekezaji ni kutenga fedha au rasilimali leo kwa matarajio ya kupata manufaa ya kifedha baadaye.Uwekezaji unaweza kufanyika katika maeneo mbalimbali, ikiwemo hisa, hati fungani, mali isiyohamishika, mifuko ya uwekezaji wa pamoja na fursa nyingine zinazokubalika kisheria.

Tofauti mojawapo muhimu ni kwamba katika biashara unayoendesha mwenyewe, mara nyingi unatakiwa kushiriki moja kwa moja katika shughuli zake. Katika baadhi ya aina za uwekezaji, fedha zako zinaweza kusimamiwa kitaalamu kwa niaba yako.

Mfano mzuri ni mifuko ya uwekezaji wa pamoja (Collective Investment Schemes). Kupitia mifuko hii, fedha za wawekezaji mbalimbali hukusanywa na kuwekezwa katika maeneo mbalimbali kwa kuzingatia malengo na sera ya mfuko husika.

Hivyo, mtu anaweza kuendelea na ajira, taaluma au biashara yake huku sehemu ya fedha zake ikiwa katika uwekezaji unaosimamiwa kitaalamu.

Je, biashara ina faida kuliko uwekezaji?

Mwanga anaeleza kwamba, hapa ndipo mjadala unapohitaji umakini. Biashara iliyofanikiwa inaweza kutoa faida kubwa kuliko baadhi ya aina za uwekezaji. Lakini uwezo wa kupata faida kubwa unaweza pia kuambatana na uwezekano wa kupata hasara.

Uwekezaji nao una hatari. Thamani au mapato yanaweza kubadilika kulingana na aina ya uwekezaji na mwenendo wa soko. Ndiyo maana kabla ya kufanya uamuzi, mtu anapaswa kuelewa lengo lake, muda anaotaka kuwekeza na kiwango cha hatari anachoweza kukimudu. Kwa hiyo, si sahihi kuangalia kiwango cha faida pekee.  Swali jingine muhimu ni: Ninachukua hatari kiasi gani kupata faida hiyo?

Mfano wa kijana mwenye Shilingi milioni 10

Tuchukulie kijana amefanikiwa kukusanya Shilingi milioni 10. Anaweza kuamua kuweka fedha zote katika biashara moja. Biashara ikifanya vizuri, anaweza kupata faida nzuri. Lakini ikipata changamoto, sehemu kubwa ya fedha zake inaweza kuwa hatarini.

Badala yake, anaweza kujiuliza: Je, fedha zote hizi ninazihitaji kwenye biashara? Je, nina fedha za dharura? Je, nina malengo mengine ya muda wa kati na muda mrefu? Je, ni busara kutenga sehemu ya fedha katika aina nyingine ya uwekezaji? Hapa tunapata somo muhimu la kifedha:“Si lazima fedha zako zote zifanye kazi sehemu moja.” Kuwa na vyanzo tofauti vya kujenga mali kunaweza kusaidia kupunguza utegemezi wa eneo moja pekee.

Mfanyabiashara naye anahitaji uwekezaji

Fikiria mfanyabiashara ambaye amefanya kazi kwa miaka 15 na biashara yake inazalisha faida nzuri. Ikiwa kila faida anayoipata anarudisha yote kwenye biashara hiyo hiyo, maana yake sehemu kubwa ya utajiri wake inaweza kuwa imefungwa katika eneo moja. Je, biashara ikipata changamoto kubwa itakuwaje?

Hapa ndipo uwekezaji unaweza kuwa sehemu ya mkakati wake. Anaweza kuendelea kukuza biashara yake huku akitenga sehemu ya faida katika uwekezaji mwingine kwa ajili ya malengo kama elimu ya watoto, ujenzi au ununuzi wa nyumba, maandalizi ya kustaafu au kujenga mali ya muda mrefu. Kwa hiyo, hata mfanyabiashara aliyefanikiwa anaweza kuwa na sababu nzuri ya kuwa mwekezaji.

Mwajiriwa je?

Mwajiriwa anaweza kutokuwa na muda, uzoefu au hata nia ya kuendesha biashara. Je, maana yake hana njia ya kujenga mali? Hapana.

Anaweza kutumia sehemu ya kipato chake kuwekeza kulingana na malengo yake na uwezo wake wa kukubali hatari. Hivyo anaendelea kufanya kazi katika taaluma yake huku akijenga uwekezaji kwa ajili ya maisha ya baadaye.  Hapa ndipo dhana muhimu inapojitokeza: si kila mtu lazima awe mfanyabiashara ili ajenge mali, lakini kila mtu anahitaji kuwa na mpango wa fedha zake.

Vijana wana faida ambayo mara nyingi hawaioni: Muda

Kwa vijana, kuna rasilimali moja muhimu katika uwekezaji ambayo mara nyingi haizungumzwi vya kutosha—Muda. Kijana anayeanza kujenga utamaduni wa kuweka na kuwekeza mapema ana muda mrefu zaidi wa kufuatilia na kukuza uwekezaji wake kuliko mtu anayeanza akiwa karibu na kustaafu.Ndiyo maana si lazima kijana asubiri kwanza awe na mamilioni ndipo aanze kufikiria uwekezaji.

Muhimu ni kujenga tabia: pata kipato, panga matumizi, tenga akiba, wekeza kulingana na uwezo wako na ongeza uwekezaji kadri kipato kinavyoongezeka.

UTT AMIS inaingia wapi katika mjadala huu?

UTT Asset Management and Investor Services Plc (UTT AMIS) inasimamia mifuko ya uwekezaji wa pamoja inayowawezesha Watanzania wenye malengo na mahitaji tofauti kushiriki katika uwekezaji unaosimamiwa kitaalamu.

Mifuko hiyo ni Umoja Fund, Wekeza Maisha Fund, Watoto Fund, Jikimu Fund, Liquid Fund na Bond Fund. Mifuko hii ina malengo na sifa tofauti. Hivyo, kabla ya kuchagua mfuko, mwekezaji anapaswa kuangalia mambo kama lengo lake la kifedha, muda wa uwekezaji, mahitaji ya fedha na kiwango cha hatari anachoweza kukubali.

Hili ni muhimu kwa sababu uwekezaji mzuri si lazima uwe ule ambao mtu mwingine amechagua. Uwekezaji mzuri ni ule unaoendana na lengo, muda na hali yako ya kifedha.

Suluhisho sahihi ni lipi?

Hakuna kanuni inayosema kila mwenye fedha lazima afanye biashara. Vilevile hakuna kanuni inayosema kila mwenye fedha aache biashara na kuweka fedha zake zote kwenye uwekezaji mwingine. Suluhisho ni kuwa na mpango wa fedha unaoendana na hali na malengo yako.

Kabla ya kufanya uamuzi, jiulize: Ninataka kufikia lengo gani? Nitahitaji fedha lini? Nina ujuzi na muda wa kuendesha biashara? Nina uwezo gani wa kubeba hasara? Nina akiba ya dharura? Na je, fedha zangu zote zinapaswa kuwa sehemu moja?

Kwa mwenye ujuzi na fursa nzuri ya biashara, biashara inaweza kuwa sehemu muhimu ya kujenga kipato. Kwa asiye na muda au utaalamu wa kuendesha biashara, uwekezaji unaosimamiwa kitaalamu unaweza kuwa njia mojawapo ya kujenga mali. Kwa mwenye uwezo wa kufanya vyote, biashara na uwekezaji vinaweza kukamilishana.

Badili swali

Kwa hiyo, tunapojadili biashara na uwekezaji, tusibaki kwenye swali la:

“Nifanye biashara au niwekeze?”

Badala yake tujiulize: “Ninawezaje kutumia kipato changu cha leo kujenga maisha bora ya kifedha kesho?”

Biashara inaweza kuwa njia ya kutengeneza na kuongeza kipato. Uwekezaji unaweza kuwa njia ya kuelekeza sehemu ya kipato hicho katika kujenga mali na kufikia malengo ya baadaye.

Mtu anaweza kuwa mfanyakazi na mwekezaji. Anaweza kuwa mfanyabiashara na mwekezaji. Anaweza kuwa mkulima na mwekezaji. Anaweza kuwa mtaalamu na mwekezaji.

Hivyo, si lazima uchague upande. Jenga kipato. Panga matumizi. Weka akiba. Wekeza. Endeleza biashara pale unapokuwa na fursa na uwezo. Na zaidi ya yote, jenga utamaduni wa kufanya fedha zako ziwe na malengo. Hatimaye, si kiasi gani unapata pekee kinachoamua mustakabali wako wa kifedha, bali pia namna unavyopanga, kutumia na kuwekeza kile unachopata.

Biashara na uwekezaji si washindani—ni washirika katika safari ya kujenga ustawi wa kifedha. Usichague kwa kufuata mkumbo. Chagua kwa kuelewa lengo lako, uwezo wako na hatari unayoweza kuimudu